Compressiesokken voor het vliegtuig: helpen ze tegen dikke benen?
Rond vakanties en lange vluchten krijgt KINEX er regelmatig vragen over: helpen compressiesokken tegen dikke benen in het vliegtuig? De meeste mensen zijn daarbij niet direct bezig met trombose, maar vooral met zware, gezwollen en vermoeide benen na uren stilzitten. In dit artikel lees je wat compressie tijdens een vlucht aantoonbaar doet, wat het bewijs rond trombose wel en niet zegt, en wat je verder zelf kunt doen.
Wat doet compressie tijdens een vlucht?
Tijdens een vlucht beweeg je weinig en doet je kuitspierpomp nauwelijks mee. Compressie kan dan ondersteuning bieden bij de afvoer van bloed en vocht uit de onderbenen, waardoor je benen na de landing minder zwaar aanvoelen. Dat effect is goed onderbouwd. In een gerandomiseerde studie droegen 34 reizigers tijdens een vlucht van drie uur aan één been wel en aan het andere geen kous; het verschil in zwelling bedroeg mediaan 5 millimeter rond enkel en kuit, in het voordeel van compressie (Olsen en collega's, 2019, European Journal of Internal Medicine). Al na een relatief korte vlucht is er dus een meetbaar effect op zwelling.
En het tromboserisico?
Hier is nuance belangrijk. Een Cochrane-review van twaalf studies met bijna 3.000 reizigers vond dat graduele compressiekousen het aantal symptoomloze, met echografie opgespoorde trombosegevallen sterk verlaagde: 3 gevallen met kousen tegenover 47 zonder, op vluchten langer dan vijf uur (Clarke en collega's, 2021, Cochrane Database of Systematic Reviews). Belangrijk is wat daar niet uit volgt: in deze studies kwam geen enkele symptomatische trombose, longembolie of sterfgeval voor. We claimen dus niet dat een sok gevaarlijke bloedstolsels of longembolie voorkomt. Voor gezonde reizigers is het absolute risico klein, en richtlijnen adviseren compressie niet routinematig puur als tromboseprofylaxe.
Waar ligt de grens tussen sport en medisch?
Daar blijft KINEX scherp op: “We blijven bewust op de grens tussen sport en medisch advies. Compressiesokken zijn geen vervanging voor bewegen, voldoende drinken of medisch advies bij een verhoogd tromboserisico.” Heb je een verhoogd risico, bijvoorbeeld door een eerdere trombose, een recente operatie, zwangerschap of actieve kanker, dan is persoonlijk medisch advies verstandig. Bij een duidelijk verhoogd risico noemen richtlijnen een goed passende kniekous van 15 tot 30 mmHg, soms gecombineerd met medicatie, maar dat hoort via een arts te lopen.
Wat kun je zelf nog meer doen?
Een sok is maar een deel van het verhaal. Loop tijdens een lange vlucht af en toe een rondje door het gangpad en laat je kuiten werken met wat enkelpompen en kuitcontracties. Dat activeert de spierpomp en is fysiologisch logisch. Voldoende drinken is verstandig, al is het op zichzelf geen bewezen trombosepreventie. Zie het als actief herstel op tien kilometer hoogte. Wil je weten hoe lang je een kous prettig kunt dragen, lees dan hoe lang en hoe vaak je compressiesokken draagt.
De conclusie
Compressiesokken kunnen beenzwelling tijdens een vlucht aantoonbaar verminderen, en op lange vluchten verlagen ze het aantal symptoomloze tromboses dat in onderzoek wordt gevonden. Dat ze symptomatische trombose of longembolie voorkomen, is niet bewezen. Voor gezonde reizigers is compressie vooral een prettige keuze tegen dikke en zware benen. Bij een verhoogd risico geldt: laat je adviseren, en zie de sok als aanvulling, niet als vervanging van medisch advies.
De aanhouder wint. Ook op tien kilometer hoogte.
Medische disclaimer
Dit artikel is algemene informatie en geen persoonlijk medisch advies. Bij een verhoogd tromboserisico of klachten als plotselinge eenzijdige beenzwelling, kortademigheid of pijn op de borst hoort eerst medische beoordeling plaats te vinden. Compressiesokken vervangen geen voorgeschreven antistolling.
Bronnen
Clarke et al. (2021), Cochrane Database of Systematic Reviews · Olsen et al. (2019), European Journal of Internal Medicine · McKerrow Johnson et al. (2022), Wilderness & Environmental Medicine · Kahn et al. (2012), Chest · Rabe et al. (2020), Phlebology
